Chùa Sùng Hưng – Ngôi cổ tự linh thiêng hơn 700 năm giữa lòng Nam Định

Chùa Sùng Hưng (Sùng Hưng Tự) tọa lạc tại xã Yên Thọ, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định, là một trong những ngôi chùa cổ có bề dày lịch sử đáng tự hào. Được xây dựng từ thời Trần, chùa Sùng Hưng không chỉ là nơi thờ Phật linh thiêng mà còn là chứng nhân trường tồn của nhiều biến cố thăng trầm qua các triều đại. Với kiến trúc độc đáo và hệ thống tượng pháp, bia ký có giá trị, chùa Sùng Hưng đã được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, thu hút đông đảo Phật tử và du khách về chiêm bái, tìm hiểu văn hóa tâm linh.

1. Tổng quan về chùa Sùng Hưng – Lịch sử và vị trí địa lý

Chùa Sùng Hưng có tên chữ là “Sùng Hưng Tự”, nghĩa là ngôi chùa được dựng lên với lòng tôn kính và khát vọng hưng thịnh. Chùa tọa lạc trên khu đất cao, thoáng đãng thuộc làng An Lãng, xã Yên Thọ, huyện Ý Yên. Vị trí này cách trung tâm thành phố Nam Định khoảng 30 km về phía Tây Bắc, nằm gần dòng sông Đáy, tạo nên phong thủy hài hòa giữa núi non và sông nước.

Theo các tư liệu lịch sử và bia ký còn lưu giữ, chùa Sùng Hưng được khởi dựng vào khoảng thế kỷ 13, dưới triều Trần (1225-1400). Ban đầu chùa có quy mô nhỏ, qua nhiều lần trùng tu lớn vào các thời Lê, Nguyễn, chùa dần có diện mạo như ngày nay. Ngôi chùa gắn liền với tên tuổi của nhiều danh tăng, cũng như là nơi lui tới của các bậc vương tôn quyền quý thời bấy giờ.

2. Kiến trúc độc đáo của chùa Sùng Hưng

Kiến trúc chùa Sùng Hưng mang đậm phong cách nghệ thuật thời Trần – Lê, với bố cục mặt bằng kiểu chữ “Công” (I) kết hợp chữ “Đinh”. Các công trình chính gồm tiền đường, thiêu hương, thượng điện, hành lang và khu vực nhà tổ, nhà khách.

2.1. Mặt bằng tổng thể và các hạng mục chính

• Tam quan: Cổng tam quan được xây dựng đồ sộ, kiểu vòm cuốn, phía trên có gác chuông nhỏ. Hai bên tả hữu có tượng Hộ pháp uy nghi.
• Tiền đường: Gồm 7 gian, lợp ngói mũi hài, các bộ vì kèo được chạm khắc hình rồng, mây, hoa lá tinh xảo. Nơi đây đặt ban thờ Đức Ông và tượng Hộ Pháp.
• Thiêu hương: Gian giữa nối tiền đường với thượng điện, có bàn thờ Tổ sư và tượng Bồ tát.
• Thượng điện: Cung cấp cho Phật điện chính, nơi thờ Tam Thế Phật, A Di Đà, Thích Ca Mâu Ni, Quan Âm Chuẩn Đề. Hệ thống tượng pháp ở đây gồm nhiều tượng lớn nhỏ với đường nét điêu khắc tinh tế.
• Hành lang, nhà tổ, nhà khách: Hai bên có dãy hành lang dài, phía sau là khu vực thờ tổ và nơi tiếp khách thập phương.

2.2. Những nét kiến trúc đáng chú ý

Kiến trúc gỗ của chùa Sùng Hưng còn bảo tồn khá nguyên vẹn. Các cột cái, cột quân đều làm từ gỗ lim, gỗ mít già, với đường kính cột chính lên tới 0,5 m. Các đầu bẩy, con rường được chạm khắc hình rồng cuộn, rồng hàm ngọc, phượng vũ, hoa lá. Mái chùa lợp ngói ta, bờ nóc trang trí bằng đắp nổi hình lưỡng long chầu nguyệt. Tất cả tạo nên vẻ đẹp vừa uy nghiêm vừa cổ kính, tiêu biểu cho nghệ thuật xây dựng thời Lê trung hưng.

2.3. Hệ thống tượng pháp và bia ký

Chùa Sùng Hưng hiện còn lưu giữ hơn 40 pho tượng Phật có niên đại từ thế kỷ 17 đến 19, trong đó nổi bật là bộ tượng Di Đà Tam Tôn, tượng Quan Âm Nam Hải và tượng Thập Điện Diêm Vương. Các pho tượng được tạo tác theo phong cách truyền thống Bắc Bộ, với nét mặt từ bi, phục sức trang trọng.

Đặc biệt, chùa còn có hai tấm bia đá cổ: tấm “Sùng Hưng Tự bi ký” dựng năm 1631 (đời Lê) và tấm “Trùng tu Sùng Hưng Tự bi” dựng năm 1735. Nội dung bia ghi lại quá trình xây dựng, trùng tu cũng như danh sách những người công đức. Đây là nguồn sử liệu vô giá để nghiên cứu về Phật giáo và văn hóa thời Lê Trung Hưng.

Hạng mục	Mô tả	Niên đại chính
Tiền đường	7 gian, chạm khắc hình rồng, mây	Thế kỷ 17-18
Thượng điện	Phật điện chính, nhiều tượng lớn	Thế kỷ 18-19
Bia đá 1	Sùng Hưng Tự bi ký	1631
Bia đá 2	Trùng tu Sùng Hưng Tự bi	1735
Hệ thống tượng	Hơn 40 pho, chất liệu gỗ, đất sơn	Thế kỷ 17-19

3. Giá trị lịch sử và văn hóa của chùa Sùng Hưng



Chùa Sùng Hưng không đơn thuần là một công trình tín ngưỡng. Nơi đây còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, giáo dục của cộng đồng địa phương từ nhiều thế kỷ. Dưới thời Trần, chùa từng là nơi giảng kinh, dạy học cho con em các dòng họ. Trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, chùa là cơ sở cách mạng nuôi giấu cán bộ.

Năm 1990, chùa Sùng Hưng được Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Điều này khẳng định giá trị đặc biệt của ngôi chùa trong hệ thống di sản văn hóa dân tộc.

3.1. Lễ hội và sinh hoạt Phật giáo

Hằng năm, chùa Sùng Hưng tổ chức nhiều ngày lễ lớn như Lễ Phật Đản (rằm tháng Tư), Vu Lan (rằm tháng Bảy), Tết Nguyên tiêu và đặc biệt là ngày hội chùa vào mùa xuân (thường diễn ra từ mùng 4 đến mùng 6 tháng Giêng âm lịch). Trong ngày hội, ngoài phần lễ trang nghiêm còn có phần hội với các trò chơi dân gian: cờ người, chọi gà, hát chèo, hát chầu văn.

Phần lễ bao gồm nghi thức dâng hương, tụng kinh cầu siêu, dâng phẩm vật. Đông đảo Phật tử và du khách thập phương đổ về chiêm bái, cầu nguyện quốc thái dân an, gia đạo bình an.

3.2. Vai trò trong đời sống tâm linh cộng đồng

Đối với người dân Nam Định, chùa Sùng Hưng là điểm tựa tinh thần quan trọng. Người dân tới chùa không chỉ để cầu may mắn, sức khỏe mà còn để tìm sự thanh tịnh, học hỏi Phật pháp. Chùa cũng là nơi nhà chùa thực hiện các hoạt động từ thiện như phát cháo, phát quà cho người nghèo, khám bệnh miễn phí, góp phần xây dựng cộng đồng nhân ái.

4. Hướng dẫn tham quan chùa Sùng Hưng chi tiết

4.1. Thời gian lý tưởng để ghé thăm

• Mùa xuân (tháng Giêng đến tháng Ba âm lịch): Thời tiết mát mẻ, không khí lễ hội rộn ràng, thích hợp cho du xuân trẩy hội.
• Mùa thu (tháng Tám đến tháng Mười): Thời tiết khô ráo, se lạnh, cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp.
• Ngày rằm, mùng một và các ngày lễ Phật giáo: Là dịp để tham gia các khóa lễ, cầu an.

4.2. Cách di chuyển đến chùa Sùng Hưng

Phương tiện đi lại:

• Xe máy hoặc ô tô cá nhân: Từ trung tâm thành phố Nam Định, theo quốc lộ 10 hướng về Ninh Bình, đến ngã ba Yên Trung rẽ trái vào xã Yên Thọ. Đường bê tông rộng rãi, có biển chỉ dẫn.
• Xe buýt: Có tuyến buýt từ bến xe Nam Định đi huyện Ý Yên, xuống tại thị trấn Lâm, sau đó bắt xe ôm hoặc đi bộ khoảng 2 km vào xã Yên Thọ.
• Xe khách: Các nhà xe tuyến Nam Định – Ninh Bình, Yên Mô có thể dừng gần chùa nếu báo trước.

4.3. Những điều cần lưu ý khi tham quan

1. Trang phục: Nên mặc đồ lịch sự, kín đáo, dài tay. Tránh quần short, váy ngắn, áo hở vai khi vào chùa.
2. Ứng xử: Giữ yên lặng, không nô đùa, không chụp ảnh ở khu vực thờ tự khi chưa được phép.
3. Lễ vật: Có thể dâng hương, hoa tươi, oản quả. Không dâng tiền lẻ trực tiếp lên bàn thờ Phật.
4. Giờ giấc: Chùa mở cửa đón khách từ sáng sớm (5h) đến chiều tối (18h). Tốt nhất nên đến vào buổi sáng để tránh đông và hòa vào không khí lễ bái.
5. Để xe: Có bãi gửi xe rộng rãi phía trước tam quan, có người trông coi.

5. Những sai lầm thường gặp khi đi lễ chùa Sùng Hưng và cách tránh


• Sai lầm 1: Đốt vàng mã quá nhiều – Nhiều người cho rằng đốt vàng mã sẽ được phù hộ. Trên thực tế, nhà chùa khuyến khích dâng hương hoa thay vì đốt vàng mã để giữ môi trường. Tốt nhất nên hạn chế hoặc không đốt.
• Sai lầm 2: Cầu xin quá mức – Đến chùa là để tĩnh tâm, sám hối, không nên cầu xin những điều phi thực tế. Hãy dành thời gian để thiền, lắng nghe chính mình.
• Sai lầm 3: Mặc trang phục lòe loẹt, hở hang – Điều này thể hiện sự thiếu tôn trọng nơi thờ tự. Chuẩn bị quần áo kín đáo trước khi đi.
• Sai lầm 4: Chạm vào tượng Phật, bia ký – Nhiều du khách có thói quen sờ tay vào tượng hoặc bia đá, làm giảm độ bền của di vật. Hãy chỉ chiêm ngưỡng bằng mắt.
• Sai lầm 5: Chụp ảnh quay phim tùy tiện – Một số khu vực thờ tự nghiêm cấm chụp ảnh. Nếu muốn ghi hình, xin phép sư trụ trì hoặc người quản lý.

6. So sánh chùa Sùng Hưng với một số ngôi chùa cổ ở Nam Định

Nam Định là tỉnh có nhiều chùa cổ nổi tiếng như chùa Cổ Lễ (Trực Ninh), chùa Keo (Giao Thủy), chùa Bà (Nam Trực) và chùa Phương Để (Vụ Bản). Mỗi ngôi chùa có vẻ đẹp và giá trị riêng.

Đặc điểm	Chùa Sùng Hưng (Ý Yên)	Chùa Cổ Lễ (Trực Ninh)	Chùa Keo (Giao Thủy)
Niên đại	Thế kỷ 13 (Trần)	Thế kỷ 15 (Hậu Lê)	Thế kỷ 17 (Lê Trung Hưng)
Phong cách kiến trúc	Trần – Lê, gỗ chạm khắc tinh xảo	Kết hợp Á – Âu, chùa kiêm tháp cao	Kiến trúc gỗ độc đáo, nhiều tầng lớp mái
Điểm nhấn	Bia đá cổ, tượng Thập Điện Diêm Vương	Tháp Cửu Phẩm Liên Hoa 40m	Khu di tích rộng, 17 tòa ngang dọc
Xếp hạng	Di tích quốc gia năm 1990	Di tích quốc gia đặc biệt	Di tích quốc gia đặc biệt
Lễ hội	Tháng Giêng hằng năm	Tháng Chín âm lịch	Tháng Tư và tháng Chín

Chùa Sùng Hưng nổi bật với bề dày lịch sử và sự nguyên vẹn của các mảng chạm khắc gỗ thời Lê. Dù quy mô không lớn bằng chùa Keo hay hiện đại như chùa Cổ Lễ, nhưng chính sự cổ kính, bình dị và bầu không khí tĩnh lặng lại là điểm cuốn hút riêng.

7. Câu hỏi thường gặp về chùa Sùng Hưng



Chùa Sùng Hưng thờ ai?

Chùa Sùng Hưng thờ Phật theo hệ phái Bắc tông, chính điện thờ Tam Thế Phật, Phật A Di Đà, Phật Thích Ca Mâu Ni, Quan Thế Âm Bồ tát. Ngoài ra, chùa còn thờ Tổ sư và các vị Hộ Pháp.

Chùa Sùng Hưng mở cửa vào giờ nào?

Chùa mở cửa từ 5h sáng đến 18h tối hằng ngày. Trong các ngày lễ lớn, chùa có thể mở cửa sớm hơn và đóng muộn hơn để phục vụ Phật tử.

Có cần đặt trước khi muốn tổ chức lễ cầu an tại chùa không?

Nếu tổ chức lễ lớn (cầu an, cầu siêu, đám tang) cần liên hệ trước với ban trị sự chùa để sắp xếp. Lễ nhỏ chỉ cần đến trực tiếp vào giờ hành lễ.

Phương tiện di chuyển đến chùa Sùng Hưng có thuận lợi không?

Đường vào chùa đã được bê tông hóa, ô tô và xe máy đều đi được. Tuy nhiên, đường làng hơi nhỏ, cần chú ý quan sát và nhường đường. Có biển chỉ dẫn từ quốc lộ 10.

Chùa có cung cấp chỗ ăn nghỉ cho khách thập phương không?

Chùa có nhà khách nhỏ, có thể tiếp đón các đoàn đông người nếu đăng ký trước. Các dịch vụ ăn uống có thể tự túc hoặc nhờ nhà chùa nếu có thỏa thuận. Gần chùa có vài quán ăn nhỏ phục vụ đồ chay.

Tại sao chùa Sùng Hưng được xếp hạng di tích quốc gia?

Vì chùa có giá trị lịch sử lâu đời (hơn 700 năm), kiến trúc nghệ thuật điêu khắc gỗ độc đáo, cùng hệ thống bia ký, tượng pháp có giá trị. Đây là tiêu biểu cho văn hóa Phật giáo thời Trần – Lê tại đồng bằng Bắc Bộ.

8. Lưu ý quan trọng khi tìm hiểu và nghiên cứu về chùa Sùng Hưng

• Thông tin về niên đại xây dựng có sự khác biệt giữa các tài liệu. Một số nguồn ghi chùa xây thời Lý, nhưng đa số học giả thống nhất chùa khởi dựng thời Trần. Cần kiểm tra chéo từ bia ký và sử sách.
• Hệ thống tượng pháp tại chùa đã qua nhiều lần trùng tu, sơn son thếp vàng. Một số pho tượng gốc có niên đại cổ hơn nhưng đã được phục chế.
• Khi viết bài, trích dẫn, nên tham khảo trực tiếp tại chùa hoặc liên hệ Sở Văn hóa Nam Định để có thông tin chuẩn xác.
• Việc chụp ảnh tư liệu cần xin phép ban quản lý di tích. Không tự ý leo trèo, sờ vào hiện vật.
• Chùa Sùng Hưng hiện do Giáo hội Phật giáo tỉnh Nam Định quản lý. Trụ trì hiện nay là Đại đức Thích Tâm Hòa.

9. Kết luận

Chùa Sùng Hưng là một di sản văn hóa Phật giáo đáng tự hào của vùng đất Nam Định. Với lịch sử hơn 700 năm, kiến trúc gỗ chạm khắc tinh xảo, hệ thống tượng pháp và bia ký quý giá, chùa không chỉ là điểm đến tâm linh lý tưởng mà còn là kho tàng để nghiên cứu văn hóa, lịch sử thời Trần – Lê.

Việc bảo tồn và phát huy giá trị của chùa Sùng Hưng là trách nhiệm chung của cộng đồng. Mỗi chuyến tham quan, mỗi lần chiêm bái đều góp phần gìn giữ ngọn lửa tâm linh cho thế hệ mai sau. Nếu có dịp đến Nam Định, đừng bỏ lỡ cơ hội ghé thăm ngôi chùa cổ kính này – nơi lưu giữ những giá trị trường tồn cùng thời gian.